ÝLÇENÝN TARÝHÝ

Ýlçenin bulunduðu alanýn çok eski bir yerleþim yeri olduðu tarihi bilgilerle sabittir.
Bu konuda 1958- 1969 yýllarýnda Prof. Dr. Kýlýç Gökten tarafýndan yapýlan arkeolojik çalýþmalarda, ilçenin Sarýl ve Ganidaðý yamaçlarýnda Paleolitik Çað'ýn ilk devrelerine ait olduðu sanýlan buluntulara rastlanmýþtýr.
Eski ilçe merkezinin 1 km kuzeydoðusunda bulunan "Kýrk Maðaralar" yöresinin M.Ö.3500-3000 yýllarý arasýnda önemli bir yerleþim merkezi olduðu kabul edilir.

M.Ö.2000-700 yýllarý arasýnda ise bölge Asurlular ile Hititler (Eti) arasýnda sýnýr teþkil etmiþtir. Halen Kahramanmaraþ müzesindeki "Sýnýr Taþý" o devre ait canlý bir örnek olarak bulunmaktadýr.
Bundan sonra geçici bir süre Ýran Pers hakimiyeti görülür.
Makedon Kralý Büyük Ýskender'in baþlattýðý Hellenistik Çað, Roma ve Bizans dönemine ait arkeolojik kalýntýlar bu dönemlere ait önemli bilgiler aktarmaktadýr.

Ýslam Devleti'nin sýnýrlarýnýn geniþlediði yýllarda, Hz. Ömer (634-644) zamanýnda, bölgeye Halid Bin Velid komutansýnda seferler yapýlarak fetihlerde bulunulmuþtur.
Ýþte, bu seferler sýrasýnda Pazarcýk, Bizanslýlar ile Araplar arasýnda sýk sýk el deðiþtirmiþtir.
Romalýlar zamanýnda ilçenin Þallýuþaðý Köyü sýnýrlarý içerisindeki "Köroðlu Kalesi" Abbasiler'e karþý korunma amacýyla inþa edilmiþtir.
XI. yüzyýlda ise bölgeye Oðuz boylarý kitleler halinde gelmeye baþladýlar.

Özellikle Bizans ile Selçuklular arasýnda yapýlan 1048 Pasinler Savaþý ve 26 Aðustos 1071 Malazgirt Savaþý'ndan sonra artan Türkmen göçü sebebiyle XI. yüzyýl sonlarýnda bölgedeki Türkmenlerin sayýsýnýn 2000 çadýra ulaþacak kadar olduðunu kaynaklardan anlamaktayýz.
XII. Yüzyýlda bölgeye Anadolu Selçuklu Devleti hakim olmuþtur . Prof.Dr.Refet Yinanç'ýn Maraþ Tahrir Deftari isimli kitabýnýn birinci cildinde 1563 yýlý itibariyle, Pazarcýk üç nahiyeden oluþmaktadýr.
Bunlar: Nahiye-i Aladinek (Ufacýklý) Nahiye-i Göynük Nahiye-i Pazarcýk Bunlara baðlý köy ve mezralar ise aþaðýda gösterilmiþtir: Baðdin-i Saðir, Baðdin-i Kebir, Kürdi Kuyusu, Þeyhler, Uzunkuyu, Kenehor, Girni, Yakaçiflik, Yazýçiflik, Dilir, Gercain, Sayluca, Belkýs,Yazýbuldacý, Yakabuldacý, Ayazçay, Kabaaðaç, Tarmýk, Camuspýnarý, Biraðýl, Adaca, Çiçek, Tolhum, Sevrim, Armudar, Naib Deðri, Kafir Viraný, Pazarcýk Öyügi, Göcebe, Mizmiz, Ayn Sincik, Kýzýlbük, Dibek Öyük, Göynikdepe, Kesipdeyri, Yaslýca Bazarcýk, Derbent Aðzý, Taþbiçme, Özi, Orta Karaöyik, Baðyu Karaöyük, Karaca Davut, Eklen, Hasluin, Mazman Dede, Karaçorum, Buldacý köyleri ile Mihriban, Aðce Viran, Yumaklu, Güristan, Kýrkýsa, Nöker Bölüklü, Yamaç Ardý, Miskincek, Özi-yi Saðir, Gedük Maðara, Harmancýk, Eriklüce, Darý Depesi, Yamaç Öyügi, Dikilitaþ, Depecik Viraný, Sayaca Baðdin, Ödek, Gökalan, Beriberi, Kozluca Abat, Ýbrahimi, Kara Sofi, Yolcu, Sahrýnç, Biraðýl, Bozyarç, ve Küþne Viraný mezralarý.

Maraþ Kazasýna baðlý büyük nahiyelerden biri olan Pazarcýk Nahiyesi'ne 1526'da 37, 1563'te ise 50 köy baðlý olduðu bildirilir.
Diðer nahiyelere göre 1526'da az da olsa yerleþik hayatýn bulunduðu nahiyede, bir sonraki tahrirde konar göçer nüfusun büyük kýsmýnýn yerleþik hayata geçtiði görülmektedir.
Pazarcýk Nahiyesinin o dönemlerde vergi nüfusu aþaðýdaki tabloda gösterilmiþtir.

Pazarcýk Nahiyesi'ne Baðlý Köyleri Tasarruf Eden Cemaatler

Tabloda görüldüðü gibi her iki tahrirde de köylerin büyük bir kýsmý ( 1526'da 29 köy, 1563'te 40 köy ) bölgede yaþayan cemaatler tarafýndan kýþlak sahasý olarak kullanýlmakta ve ayný zamanda ziraat sahalarý da bunlar tarafýndan iþletilmektedir.
1526 yýlýnda cemaatlerin tasarrufunda olan köylerde sekizinde nüfus bulunurken yirmi birinde nüfus bulunmamaktadýr.
1563'te ise cemaatlerin bulunduðu köylerin otuz dokuzunda nüfus kaydý bulunup bu cemaatlerin tamamýnýn yerleþik hayata geçtiði görülürken sadece Buldacý köyünde nüfus kaydý bulunmamakta, burasýný da Aðce Koyunlu Cemaati ziraat sahasý olarak kullanmaktadýr.

Nahiyenin vergi nüfusu 1526'da 186 hane ve 62 mücerrettir.
Nahiyede 54 hane muaf zümre de bulunmaktadýr.
1563'te ise vergi nüfusu 1816 nefer, muaflar ise 121 neferdir.
Bu verilere göre nahiyenin tahmini toplam nüfusu 1526'da 1262 kiþi iken, nüfusun 1563'te 6779 kiþiye ulaþtýðý görülür.
Toplam nüfus içerisinde gayri Müslim unsur bulunmayýp, nüfusun tamamý müslümandýr.

Ýki tarih arasýndaki nüfusun büyük oranla farklý olmasýnda sebep, yukarýda tabloda da görüldüðü gibi 1563 yýlýnda nahiyedeki konar-göçer teþekküllerin çoðunu yerleþik hayata geçmesidir.

XVI. Yüzyýl Maraþ Kazasý Köylerinin Yerlerinin Tespit Edilmesi

Ancak , Haçlý Seferleri , Moðol istilasý ve taht mücadeleleri ile zayýflayan Anadolu Selçuklu Devleti'nin yerini Anadolu Beylikleri'nden biri olan Dulkadiroðlu Beyliði almýþtýr .
Bölge, Osmanlý Padiþahý Yavuz Sultan Selim'in 1515 Turnadaðý Savaþý'nda Dulkadiroðlu Beyliði'ni ortadan kaldýrmasýyla Osmanlý hakimiyetine geçer.
1521'de Dulkadiriye (Maraþ) Sancaðý'nýn merkeze baðlanmasýyla Pazarcýk bu sancaða baðlý bir yerleþim yeri olmuþtur .

CUMHURÝYET DÖNEMÝ ÖNCESÝ

Padiþah Abdülaziz ( 1861- 1876 ) zamanýnda Maraþ'ýn Halep Eyaleti'ne baðlanmasý üzerine Pazarcýk idari yönden Halep'e baðlanmýþtýr.
Bugün halk arasýnda Pazarcýk Ýlçesi'nin ilk yerleþim yeri Ufacýklý Köyü olarak bilinir.

Bununla birlikte Narlý'da da kaza teþkilatýnýn kurulduðundan bahsedilmektedir. Ufacýklý Köyü'nde kurulan kaza teþkilatý 1877 de Baðdýn-ý Sagir'e ( Küçük Bahçe) yani bugünkü Yukarý Pazarcýk'a nakledilir .

Bu kararýn alýnmasýnda, buradan geçen Malatya-Halep- Baðdat yolu ile Baðdýn-ý Saðir'in güney batýsýnda Ýkigöz mevkiinde birleþen Bursa- Halep yolunun bulunmasý büyük rol oynamýþtýr.
Kaza merkezinin iki önemli ticaret yolunun yakýnýnda oluþturulmasý, o devirde kervanlarla ticaret yapan tüccarlar için buranýn konaklama yeri olarak kullanýlmasý, kasabayý kalkýndýrmýþtýr.

Ýlçenin yol güzergahý üzerinde bulunmasý ve o tarihlerde kervancýlarýn mallarýný satmak amacýyla burada konaklamalarý ve mallarýný pazarlamalarý, ayný zamanda mahalli ürünleri de baþka yerlere götürmek için toplanmalarý Pazarcýk'ýn küçük fakat canlý bir pazar haline gelmesine neden olmuþtur.

Bütün bu olumlu faktörlerden sonra kasaba, Pazarcýk adýyla anýlmaya baþlanmýþtýr. Bugün Pazarcýk sakinleri Baðdýn-ý Saðir'e Yukarý Pazarcýk (Eski Pazarcýk); Baðdýn-ý Kebir'e de Ulubahçe Köyü, bugünkü ilçe merkezine ise Yeni Pazarcýk veya Aþaðý Pazarcýk demektedirler.

KURTULUÞ SAVAÞI DÖNEMÝ

Osmanlý Devleti'nin I. Dünya Savaþý'nda yenilmesi sonucu 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Ateþkes Antlaþmasý imzalanmýþtý.
Buna göre Maraþ ve çevresi önce Ýngilizler, daha sonra Fransýzlar tarafýndan iþgal edilmiþti.
Ýngilizler Türk yönetimine karýþmadýklarý için onlara karþý pek fazla bir direniþ olmamýþtýr.
Ancak Fransýzlarýn, bölgedeki Ermeni kuvvetleriyle beraber zulme ve katliamlara baþlamasý, tüm yurdu olduðu gibi bölge halkýný da rahatsýz etmiþtir.
Bunun sonucunda da Kuvay-ý Milliye hareketine katýlarak yurttaki baðýmsýzlýk mücadelesine destek vermek amacýyla 15 Eylül 1919'da Pazarcýk Müdafa-i Hukuk Cemiyeti resmen kurulmuþtur.

Bu konuda bölgede görevli bulunan Kýlýç Ali Bey, Pazarcýk'ýn Antep'le Maraþ arasýnda önemli bir mevkide olduðunu ve düþman tarafýndan iþgal edilmediðini de düþünerek kendisine Pazarcýk'ý karargah olarak seçmiþtir.
Kýlýç Ali Bey, 1919 yýlýnýn aralýk ayý baþlarýnda, yanlarýnda iki hafif makineli tüfek ve on beþ askerle Pazarcýk'a geldi.
Bu küçük birlik, halkýn üzerinde þaþýlacak derecede büyük tesir uyandýrdý. I. Dünya Savaþý'ndan sonra büsbütün daðýldýðý ve kaybolduðu sanýlan Türk ordusunun timsali olan bu küçük birlik,Türk'ün hiçbir zaman göçüp gitmeyeceðinin, Türk ordusunun yeniden ortaya çýkarak düþmaný tepeleyeceðinin ve vataný kurtaracaðýnýn bir delili sayýlýyordu.

Kýlýç Ali Bey'in çalýþmalarý sonucu Pazarcýklýlarýn Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ne katýlmalarý Fransýzlarýn korkulu rüyasý olur.
Çünkü tamamýyla daðlýk, ormanlýk, bataklýk ve akarsularla kaplý bu doðal kale içinde, Türk milletinin en savaþçý bir bölümü oturmaktaydý. Fransýzlar Pazarcýk'taki aþiret reisleri ile irtibata geçerek kendi taraflarýna çekmeye çalýþmýþlardýr.
Ama vatansever duygularla dolu olan bu kiþiler kesinlikle Fransýzlarýn karþýsýnda yer alarak, Pazarcýk'ta Milli Mücadeleyi desteklemiþlerdir.

Toplumun her kesiminin katýlýmý ile oluþan Pazarcýk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, aþaðýdaki kiþilerden oluþmaktadýr:

Cemiyet Baþkaný Batumlu Ançeloðlu Muhacir Ali Efendi,
1. Cemiyet'e ilk olarak giren Tilkiler aþiretinden Kara Silo Aða,
2. Atmalý Aþireti Bozaðazade Paþa Yakup Hamdi TBMM 1.Dönem Albümünden
3. Sinemilli Aþireti Reisi Tapo Aða,
4. Göynük Çerkezlerinden Uzun Yusuf Aða (þehit olmuþtur),
5. Büyük Nacar Köyü'nden Kara Ali Aðazade Hasan Efendi,
6. Beþenli Cuma Kahya,
7. Ufacýklý Köyü'nden Mahmut Aða'nýn oðlu Büyük Mehmet Aða,
8. Ufacýklý Köyü'nden Ali Aðazade Ali Efendi,
9. Helete (Düzbað) Köyü'nden Mahmut Aða'nýn oðlu Büyük Mehmet Aða,
10. Helete (Düzbað) Köyü'nden Hocazadelerden Büyük Salman Aða,
11. Helete (Düzbað) Köyü'nden Vakkasoðlu Salman Çavuþ,
12. Pazarcýk Savcýsý Abdullah Beyazýtoðlu,
13. Jandarma Kumandaný Mehmet Ramazan Efendi, (Konya Seydiþehirli)
14. Ziraat Bankasý memuru Alim Efendizade Muhlis Efendi (Þimdiki soyadlarý Bilgin'dir.)
15. Ýskilipli olan Muallim Mehmet Fevzi, (Cebe)
16. Helete Köyü Jandarma Karakol Kumandaný Hafýz Mehmet Efendi.
17. Nüfus Katibi Mülazimzade Mehmet Sait Efendi.

Pazarcýk Kuvay-ý Milliye ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Mustafa Kemal ve bölgedeki sorumlularla irtibata geçerek bölge müdafaasýnda düþmana karþý direniþte fiilen görev almýþlardýr.
Özellikle Maraþ-Antep arasýndaki Fransýz kuvvetlerinin ikmal yollarýný keserek etkili olmuþlardýr.

Topaktaþ ve Akçakoyunlu mevkilerinde Antep'ten Maraþ'a askeri mühimmat taþýyan bir müfrezenin imhasýnda Pazarcýk Kuva-i Milliye çeteleri etkin bir rol oynamýþtýr.
Ancak Çerkez Yusuf þehit olmuþtur. 19 Ocak 1920'de Sögütlü Tepesi'nden ilçeye girmek isteyen Fransýzlar geri püskürtülmüþtür.

TBMM'nin 23.05.1926 tarihli oturumunda Pazarcýk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeleri Kurtuluþ Savaþý'nda gösterdikleri üstün hizmetlerden dolayý "Kýrmýzý Þeritli Ýstiklal Madalyasý" ile taltif edilmiþlerdir.
Milli Mücadelenin baþladýðý yýllarda Kuva-i Milliye'nin bu bölge komutaný Kýlýç Ali Paþa, Atmalýlarýn Reisi Yakup Hamdi Paþa ve kayýnbiraderi Sinemilli Aþireti Reisi Tapo Aða ile irtibata geçmiþ bu bölgedeki Fransýzlarýn temizlenmesinde Kahramanmaraþ ve Gaziantep'te mücadele vermiþlerdir.
Büyük baþarýlar elde ederek bu topraklardan Fransýzlar temizlenmiþtir.
Yakup Hamdi Paþa'ya Ýstiklal Madalyasý verilmiþtir.
Bu mücadele ile ilgili Kýlýç Ali Paþa, Amerikan Koleji (Kahramanmaraþ'ta) Biyokimya Öðretmeni Stanley Kerr, bu bölgeye yollanan Binbaþý E.W.C. Noel (Ortadoðu Ýngiliz Gizli Servis ajaný ve Güney Anadolu, Ýran, Irak ve Suriye bölgesinde Kürdistan kurmak için görevlendirilen ajan ), Fransýz komutan Abadi, anýlarýnda Milli Mücadele yýllarýnda Atmalý Reisi Yakup Hamdi Paþa ve Sinemilli Aþireti Reisi Tapo Aða'nýn mücadelelerini þu þekilde anlatmaktadýrlar:

"...Kýlýç Ali Paþa ilk olarak Döþeme'deki Aða'nýn Yurdu denilen yerdeki çadýrlarýnda Yakup Hamdi Paþa ve Tapo Aða ile irtibat kurarlar. Mücadelenin þekli belirlenir.
Atmalýlara ve Sinemillilere düþen görevler belirlenir.
Gerekli silahlarýn Kýlýç Ali Paþa tarafýndan temin edilmesine gidilir.
Bu dönemde yukarýda ismi geçen Ýngiliz Gizli Servis Ajaný E.W.C. Noel, Yakup Hamdi Paþa ve Tapo Aða ile irtibata geçer.
Tapo Aða ve Yakup Hamdi Paþa Kuva-i Milliye karþýtý gözükerek Ýngiliz ajanýndan silah temin ederler.
Silahlar temin edildikten sonra iki aþiret reisi Sivas'ta yapýlan kongreye baðlýlýk telgrafý çekerler.
Bu alanda vereceðimiz ilk belge 15 Ocak1920 gün ve 1 no'lu Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yayýnlanmýþtýr.
Buna göre Pazarcýk'ýn ileri gelenlerinin "Milli Kongre riyaseti"ne çektikleri telgrafýn altýnda Sinemilli ve Atmalý aþireti mensuplarýna ait altý imza bulunmaktadýr.

Telgraf metni :
Fransýz iþgal güçlerinin komutanlarý anlaþma hükümlerini her gün biraz daha bozuyor.
Maraþ'ý aldýklarýnýn birinci günü Ýslam kadýnlarýna saldýrýldý. Depolardaki silahlar ve bombalar Ermeni vatandaþlarýmýza daðýtýldý.
Geceleri polis ve jandarma devriyelerimiz öldürüldü.
Bazý aþiret reisleri para ve rütbe ile aldatýlýp ayaklanmaya çaðrýlarak toplumlar arasýna nifak ve birbirini öldürme tohumlarý ekilmeye baþlandý.
Yapýlan saldýrýlar katlanma gücümüzü aþýyor.
Yinelenen el koymalar, genel vicdana baský yapýyor.
Ülkemizin uygar dünyasýný viraneye çevirmek, masum ve mazlum mezarýna döndürmek, tüm insanlýk bir cinayet tablosuna tanýk olmak istemiyorsa;
Ey tüm insanlýðýn vicdaný !
Bu vicdanlarý yakan zulme bir son veriniz.
Yoksa, süt emen çocuklarýmýza kadar bütün varýmýzý verip kanlarýmýzý akýtmaya hazýrlanmýþ bulunuyoruz.
Ýþ bu reddiyemizin bir örneði Beyrut'taki Fransýz generali Gouraud'ya bir örneði Adana Ýþgal komutanlýðýna bir örneði itilaf mümessillerine verilmiþtir.

Ulu Atatürk'e ulaþan haber ile Kýlýç Ali kanalýyla yardýma ulaþmýþtýr.
Telgraf Pazarcýk Müdafaa-i Hususi Cemiyeti baþkanýna ve milis güçleri komutanýna aþaðýdaki þekilde çekilmiþtir :

Mühim ve gayet aceledir.
Pazarcýk Müdafaa-i Hususi Cemiyeti Mahreci (çýkýþ) Konya, Numara:690, kelimesi:70 Bir süvari müfrezesi ile hareket ettim.
Yanýnýza geliyorum.
Fransýz, bildiðimizden daha zayýf bir haldedir.
Bunlara son ve kati bir darbe indirme zamaný gelmiþtir.
Bu hususun temini için mühim ve büyük kuvvetlerin iþgal mahallerine sevk etmek de yakýndýr.
Ýhlas'ý Vatan (Vatanýn kurtarýlmasý) uðrundaki azminizde sabit kaldýðýnýza eminim.
Ýltimas etmek ve melun Fransýzlara büyük bir darbe indirmek üzere ..bütün mücahitlerimize...
ikinci kolordu komutanlýðý nezdine gelip vürudumu intizar etmenizi (geliþimi beklemenizi) bekliyorum.
Cenab-ý Allah bizimledir kardeþlerim. -Kýlýç Ali


2 mayýs 1341 TBMM Reisi imzasý altýnda Sinemilli aþireti reisi Tapo Aðaya gönderilen telgrafta ise :
Kasr-ý Pazarcýk'ta.. Aþiret reisi hümayunu ve refikler-i muhteremesiyle.. Genc hadise-i isyaný münasebetiyle keþide kýlýnan telgrafnameye bir hüsn-i takdir ve memnuniyetle matla olan TBMM'nin, zalimane tecavüzlere iman-ý tam ile göðsünü gererek zaferyap olan Türk Milletinin bu hareket-i melunaneyi yakýnda imha etme kutretini göstereceði hususunda galibü-l kanaat beslemektedir efendim.
TBMM Reisi (imza)
Ankara- 2/5/1341 TBMM Reis-i Umumiyesinin katib-i kavanin tarafýndan sayý 41/725-1661 sayýlý telgrafnamedir.

PAZARCIK PROTTESTONAMESÝ FRANSIZ ÝÞGAL KUVVETLERÝ KOMUTANLIÐINA

Fransýz Kuva-yý Ýþgaliye kumandanlarý ateþkes hükümlerini bozan her gün bir hatve daha tecavüz eyliyor.
Maraþ iþgalinin birinci günü Ýslamýn namusuna tecavüz edildi.
Depolardaki silahlar ve bombalar Ermeni vatandaþlarýmýza daðýtýldý. Geceleri polis ve jandarma devriyelerimiz öldürüldü.
Aþiret reisleri para ve rütbe ile iðfale, ayaklanmaya davet edilerek beyne'l anasýr tohm-ý nifak-u kýtal ekilmeye baþlandý.
Kanun ve hükümet her dakika bir müdaheleye uðradý.
Zade-i teþvikleri olan cinayatý havsala-i sabr-u tahammül ihata edemez oldu.

Bu defada Maraþ'a gelen bir Fransýz generali büyük toplar getireceðini, hükümete el konulacaðýný, bir takým adamlarýn hapis ve nefyedileceðini beyan etti.
Ýstanbul'da Fransýz Fevkalade komiserliði tarafýndan hükümet-i metbuasý namýna Hariciye nazýrýmýza Maraþ, Ayýntap, Urfa livalarýnýn iþgali sýrf bir karakol tebdili makamýnda olduðu ve iþgalin muvakkat bir mahiyette bulunduðunu beyan etmiþ ve bu beyanat senet kabul olunmuþ iken, her gün memleketimize asker, top, bomba sevkinden geri durmuyorlar.

Halbuki hükümeti tamme içinde yaþýyan biz Ýslamlar hiçbir fikri tecavüz perverde etmediðimiz gibi bütün anasýr beyninde demütemadi bir rabýta-i ittihad-u imtizac hüküm-ferman iken tecavüzatýn tevalisi, sevkiyatýn temadisi ve beyn-el anasýr nifak ve ihtilale karþý ba'dema lakayt kalmakta mazuruz.

Biz þimdiye kadar Ýngiltere, Amerika, Fransa ve Ýtalya'nýn masum ve necip milletlerinin þeref ve namuslarý adýna verilen mevaid-i kaviyeye itimaden sükunetle muamele etmiþtik.
Fakat yapýlan tecavüzler hudud-u tahammülümüzü geçiyor.
Tevali eden müdaheleler vicdan-ý umumiyi tazyik ediyor.

Cihan-ý medeniyet mülkümüzü harabezara çevirmek, masum ve mazlum mezarýna döndürmek menafi-insaniyet bir levha-i cinayata þahit olmak istemiyor ise, elhak ve adaletin penahý olan vicdan-ý umumiyi beþer, bu mezalimi vicdan-suza nihayet veriniz.

Aksi takdirde týfl-ý þir-harlarýmýza kadar son varýmýzý vermiþ ve kanlarýmýzý isare hazýrlanmýþ bulunuyoruz.

Ýþ bu protestomuzun birer sureti Beyrut'ta bulunan Fransýz generali Gouraud'e bir nüshasý Adana iþgal kumandanlýðýna, birer nüshasý da itilaf mümessillerine verilmiþtir.

Eþraftan Batumlu Ali, Pazarcýk Müftüsü Veli, Sinemilli Aþiret Reisi Tapo Aða, Mücahidinden Silo, Atmalý Aþiret Reisi Paþa Yakup, Belediye Reisi Hacý Mehmet. Bu telgrafýn bir nüshasý da Milli Kongre Riyasetine gönderilmiþ ve Hakimiyet-i Milliye nr. 1, 15. Kanun-ý sani (Ocak) 1336 / 1920 tarihli nüshasýnda neþretmiþtir.

Geliþen hadiseler üzerine Pazarcýk'tan Antep'teki iþgal komutanlýðýna aþaðýda metni bulanan bir protesto daha gönderilir.

6 Ocak 1920
Pazarcýk Protestonamesi

1.Fransýzlar, Ermeni haydutlarý ile birlikte top ve diðer silahlar ile Ceceli Köyü'nü yakarak kökünden harap ettiler. Buradaki zayiat pek büyüktür.

2.Karabýyýklý'dan gelen Fransýz süvarisi zorla ve parasýz zahire aldý. Buna engel olmak isteyen ahali dövüldü ve hakarete uðradý.

3.Maraþ'a giden Fransýz süvarisi, Karabýyýklý'daki evine gitmekte olan Kara Ali ismindeki namuslu bir adamý öldürdü.Öteki iki kiþide beraber götürüldü. Bunlarýn sað ve ölü olduðu hakkýnda þimdiye kadar hiçbir bilgi alýnamadý.

4.Ahýr Daðý dolaylarýnda bulunan Fransýz askerleri ormana giden iki müslümaný þehit ettiler.

5.Fransýzlar Ermenileri iki aydan beri silahlandýrmaktadýrlar. Bunlara top, cephane ve baþka silahlar verildi. Ermeni evleri ile kiliseleri müdafaa haline kondu. Bunlarýn hepsi Müslümanlarý öldürmek maksadýyla yapýlan iþlerdir. Bundan dolayý herkes hayatýndan emin deðildir.

6.Burada ve civarda eþkýya yoktur. Eþkýya dediðiniz adamlar milli hukukumuza karþý olan tecavüzlere karþý koymak maksadýyla silahlanmýþ millet efradýdýr.

7.Bunlara haydut adý vermenizi ve yukarýda saydýðýmýz vahþilikleri protesto ederiz.

8.Bu duruma son verilmesini isteriz.

9.Mesuliyeti milli hukuku yaralayanlara ait olmak üzere bundan böyle millet haklarýna zararlý olan hareketlere karþý hareketlerle mukabele edeceðimizi son defa olmak üzere bildiririz.
Memur ve Eþraf Yedi imza

Yine o dönemde Milli Mücadelede Pazarcýk'la ilgi olarak þu bilgiler kaydedilir.

Yedi Ocak 1920 Çarþamba
Þehrin yüksek ve hakim mýntýkalarýný bilhassa vaktiyle bir maksat-ý hayinane ile pek muhkem bir surette yapýlmýþ olan kiliseleri, hanlarý tahkim ve takviye etmiþlerdi.

Türkler, bir taraftan teþkilatlarýný tamamlarken diðer taraftan "Sivas'tan Kýzýl Ordu, Yeþil Ordu geliyor" diye þayialar çýkararak Fransýz ve Ermenileri telaþa düþürerek kuvve-i maneviyelerini kýrmaya çalýþýyordu. Bundan korkan Ermeniler, þehrin muhtelif noktalarýndan bilhassa Abara Baþý Kilisesinin çan kulesinden hariçten Türklere yardým için kuvvet gelip gelmediði anlamak maksadýyla etrafý gözetlemeye baþladýlar.

Kýlýç Ali bey, Pazarcýk'tan gönderdiði telgraflarda; Maraþ Ovasýna dörtbin çadýr kuracaðým, Fransýzlarý kana boyayacaðým gibi aðýr tehditlerde bulunuyordu.
Telgraflara "ferik" imzasýný atýyordu.

Sekiz Ocak 1920 Perþembe
Beþ Ocak'ta Ceceli Köyü'nü tahrip eden kuvvetler Maraþ'a giremediklerinden geri Antep'e döndüler.
On Ocak'ta Antep'e vasýl olabildiler. Fransýzlarýn Maraþ'a devamlý takviye kýtalarý salmalarý üzerine yolu kapamak icap etti.
O civarda bulunan Beyazýtoðlu Zafer ve Muharrem beyler ile Muallim Hayrullah Efendi'ye Türkoðlu-Maraþ yolunun kapatýlmasý emri verilmiþ, ayrýca Dehliz'de bulunan Yakup Hamdi Müfrezesi de Atmalý Aþireti Kuvvetleri ile birlikte Bababurnu'na doðru kaydýrýlmýþtý.

Bu hazýrlýk yapýlýrken Fransýzlarýn Ýslahiye'den bir taburlarýnýn gelmekte olduðu görüldü.
Derhal Beyazýtoðlu Zafer ve Muharrem Beyler komutasýndaki milli kuvvetler taarruza geçtiler..
Milli Mücadele yýllarýnda Fransýzlarla Ermeniler birlikte hareket ederler. Bölgedeki Ermeni halkýnýn lideri olan Agop Hýrlakyan, Engizek Yaylasý'nda komþusu olan Tapo Aða ile irtibata geçer.
Kendilerini desteklemelerini ister.
Tapo Aða ve Yakup Hamdi Bey, çadýrda Fransýz ve Ermenilerle görüþtükten sonra dýþarý çýkarlar.
Ýkisi de Fransýz görüþmeciler ile Agop Hýrlakyan'ýn tekliflerinden rahatsýz olduklarýný, böyle bir teklifin kendilerini rencide ettiðini, bu nedenle Agop Hýrlakyan'ý ve Fransýzlarý öldürmek istediklerini ancak bu kiþilerin çadýrlarýnda misafir olduklarýndan dolayý geleneklerinde misafir öldürülmesi olmadýðýný kararlaþtýrarak gelen görüþmecilere tekliflerinin yanlýþ olduðunu Milli Mücadele'nin yanýnda olmanýn namus meselesi olduðunu söyleyerek Fransýzlar ve Ermeniler geri yollanýr.."

Pazarcýk civarýnda Milli Teþkilat kurulmasý için çalýþan Mehmet Cebe hatýralarýnda; Pazarcýk'a görünüþte meb'us seçimi için gittiklerini ancak asýl amaçlarýnýn Milli Teþkilatý kurmak olduðunu, bu amaçla büyük bir aþiretin oturduðu köye arkadaþý Muallim Hayrullah Bey ile birlikte gittiklerini ve köyde büyük nüfuzu olan aþiret reisini milli cepheye kazandýrmak için çalýþtýklarýný fakat bir türlü ikna edemediklerini belirterek, aþiret reisinin annesinin kendilerini dinlemiþ olduðunu ve içeri girerek þu sözleri söylediðini kaydetmektedir :

"Evlatlarým! Bütün konuþmalarýnýzý yandaki odadan dinledim.
Evet, haklýsýnýz.
Biz yarýn Türk memuru, Türk jandarmasý yerine Ermeni veya Fransýz memuru ve jandarmasý görecek olduktan sonra varlýðýmýzýn hiçbir kýymeti kalmaz.
Siz bana bakýn!
Benim de bu aþiretin üzerinde hatunluk hükmüm sürer.
Mademki millet bu iþgali istemiyor, biz de düþmana karþý gelmek isteyen bu milletle beraberiz.
Harp ise harp, kan ise kan, mal ise mal.?
Her ne lazýmsa kurtuluncaya kadar bütün aþiretle fedaya hazýrýz."

Bu vatansever annenin sözleri üzerine Aða, tereddütten kurtuldu ve milletle birlikte düþmana karþý koyarak büyük faydalar saðladý.
Fransýz Generali Abadi, Pazarcýk'taki iki büyük aþiretin kendileri ile olan mücadelelerinin en önemli kýsmý olan ikmal yollarýnýn kesilmesi ve takviye birliklerinin Kahramanmaraþ'a gelmesini engellemelerini þu þekilde anlatmaktadýr.

"Gaziantep'e gelen ve Kahramanmaraþ'a yardým etmek için gelecek takviye Fransýz gücünde bulunan Cezayirli lejyonerler Müslüman olduklarýndan, savaþ taraftarý deðildirler. Kahramanmaraþ ve Gaziantep'teki Kuvay-ý milliye güçleri ile irtibata geçerler.
Fransýz taburunun Kahramanmaraþ'a intikalinde pusuya düþürülmesi görevi Atmalý ve Sinemilli aþiretlerinin reislerine verilir.
Yakup Hamdi Bey komutasýndaki Atmalý guruplarý Balkayasý'nda, Tapo Aða komutasýndaki Sinemilli gruplarý ise Aksu Köprüsü'ne pusu kurmuþlardýr.
Böylece Kahramanmaraþ'a gelen Fransýz taburunun yok edilmesi saðlanmýþtýr.
Kahramanmaraþ'ýn kurtuluþu saðlandýktan sonra Pazarcýk'ta bulunan Sinemilli Aþiret Reisi Tapo Aða, Atmalý Aþiret Reisi Yakup Hamdi Bey ile birlikte Gaziantep savunmalarýnda aktif rol almýþlardýr."

Bekir Sami Bayazýt ise Kahramanmaraþ'ta Bayazýtoðullarý isimli eserinde þu anlatýmda bulunur:

Evet komþu þehir Antep mücadelesinde Pazarcýklý aþiretler vardýr.
Bayazýtoðlu Muharrem ve Bayazýtoðlu Zafer Beyler ile Küçük Abdullah beyler vardýr.
1.Dönem Antep mebusu Abdurrahman Lami efendi ilk Türkiye Büyük Millet Meclisinde söz alarak
"Ayýntap bu gün müdafaa edilmeyecekse, yarýn edilecektir.
Evvelemirde ahalinin kuvvei maneviyatýný yükseltmek lazýmdýr. Bugün Maraþ'la Ayýntap arasýnda ikibin haneli köyler vardýr.
Bunlar son zamanlarda çetelik yapmýþlardý.
Pazarcýk'tan altýbin kuvvet geldi.
O zaman daha fazla kuvvet de yoktu.
Her bir neferi bir mücahit bir kale idi.
Hiç hükümetten para istemediler.
Çünkü bunlar gönüllü neferlerdi.
Ayýntap ahalisi kendi imkanlarýyla bu gönüllü askerlerin dört ay süreyle iaþelerini temin ettiler."

ARSLAN ( BEY )TOÐUZATA
Arslan bey, 1275 yýllarýnda Kafkasya'dan göç eden toðuzata kabilesinin Maraþ bölgesine yerleþtirilen bir boyuna mensuptur.
Babasý jandarma Çavuþu Hasan Bey Zade Abdullah efendi'dir.
1302 (1886) yýlýnda Fýndýk köyünde doðmuþ, Elbistan'da Rüþtiyeyi okumuþ, 1314 yýlýnda yine Elbistan'da medrese tahsiline ve Arapça'ya çalýþmýþ, meþrutiyetin ilaný üzerine Halep'e giderek orada polis mesleðine intisap etmiþtir.

1327 (1911)'de bir derece yükseltilerek Beyrut Polis Mektebinde görevlendirilmiþtir.
Baþarýlarýndan dolayý Komiser Muavinliðine, iki sene sonrada Baþ Komiserliðe terfi ettirilmiþtir.
Baþ komiser olarak Trablus-Þam Livasýnda çalýþýrken buralarýn iþgal edilmesi üzerine Maraþ'a dönmüþtür.

Gaziantep Savunmasýnda destanlaþan KARAYILAN
Molla Mehmet KARAYILAN 1888 yýlýnda Pazarcýk a baðlý Höcüklü köyü Kürt Elif mezrasýnda kýl çadýrda doðmuþ olup, Besni nüfusuna kayýtlýdýr.
Asýl adý Mehmet'tir.
Malatya Akçadað ilçesi Söðütlü köyü imamýndan Kur'an dersleri almýþtýr.
Köyde ara sýra Namaz kýldýrdýðý için ona Molla denildi.
Babasý Memo bir köy kavgasýnda elindeki kýlýçla köy halkýnýn tamamýný maðlup ettiðinden iyi dövüþtüðü için ona Karayýlan gibi kayýp gidiyor demiþler.
Bu nedenle Karayýlan unvaný ona babasýndan kalmýþtýr.
Molla Karayýlan Malatya, Pazarcýk, Ýslahiye ye kadar uzanan bölgede yaþayan Atmalý boyunun Kabalar oymaðýndandýr.
Malatya Askerlik Þubesinden gönüllü olarak Seferberliðe ve Erzurum Doðu cephesinde Kazým Karabekir komutasýnda Kurtuluþ Savaþýna katýlmýþtýr.
Gösterdiði baþarýlardan dolayý madalya almýþtýr.
Cephede yaralanýnca, Erzurum Hastanesine kaldýrýlmýþ, daha sonra Malatya hastanesine gönderilerek orada tedavi gördükten sonra terhis edilmiþtir.
Köyüne dönen Karayýlan Kabalar oymaðýnýn beyi olarak seçilmiþ, Malatya ve Pazacýk civarlarýnda ortalýðý kasýp kavuran eþkýya Boz oyu yakalayýp aðaca asmýþ bu davranýþýndan dolayý Askeri komutandan mükafat almýþtýr.
Doðu cephesi komutaný Kazým Karabekir den bir gün kendisine bir telðraf gelir;

"Düþman Kilitsen Antep'e girmek üzeredir, düþmaný Antepe sokmayýnýz gözlerinden öperim. Komutanýn Kazým Karabekir"

Karayýlan bunu bir emir kabul etti ve savaþ hazýrlýklarýna baþladý.
Ancak Antep henüz Karayýlanýn adýný duymamýþtý.
Atmalý aþiretinden 82 gönüllü akrabasýný çete olarak topladý.
1600 baþ hayvanýný satarak hiç kimseden yardým ve destek almadan çetelerini donattý.

Annesi Ayþe
"Yavrum sen bu kadar malý mülkü satýp nereye gidiyorsun? Sen deli misin?" diyor.
Karayýlan;
"Ana Ana sen doðuda Ruslarýn- Ermenilerin yaptýklarýný görseydin, þimdi sende durmaz giderdin" dedi.

Kadeþi Süro mamo yu Maraþ a gönderdi, üç katýr yükü silah satýn aldý.
Kimseye bilði vermeden kendi köyünden çeteleriyle birlikte geceden Karabýyýklý köyünde pusu kurdu.
Maraþ a giden Fransýz kuvvetlerini periþan etti.
50 kadar Fransýz askerini esir aldý, esirlerini kendi köyüne götürerek hergün onlarý koyun eti ile besliyordu.
Karayýlan Antep e gidince esirleri Pazarcýk Kaymakamýna teslim etti.
Adýný Karabýyýklý cephesi ile Antep e ve Türkiye ye duyuran Karayýlana Heyet-i Merkeziye tarafýndan görev verilmek üzere davetiye çýkarýldý.
Dülük köyüne gelen Karayýlan eþkýya Samlý Kel Ahmet i bu köyde aðaca astý.
Kýlýç ali ile bu köyde tanýþtý.
Antep e giren Karayýlan 82 çetesi ile birlikte Karagöz Camii ne yerleþti.
Daha sonra çetesi 150 yi buldu.
Bu arada Karayýlan Antep cezaevinin kapýlarýný aþtýrmýþ hükümlerin ellerine silah vermiþ çetesine yeni gönüller katmýþtýr.

Elmalý cephesinde 1. ve 2. Aðcakoyunlu cepheleri, Ýkizkuyu cephesi, Nizip yolu savaþlarý, Maðarabaþý savaþlarý ve Kurbanbaba savaþýna katýlan Karayýlan;
Ýkiz kuyu cephesinde Fransýz katar kolunu periþan etmiþ, Fransýz kumandan Norman kolundan yaralanarak Halep e kaçmýþtýr.

Normanýn hanýmý ise Karayýlanýn cephesine esir düþmüþtür.
Haným iki ay çetelerle birlikte kalmýþ mütarekeden sonra baþkarakolun orda hanýmý Normana teslim edilmiþtir.

Antep in teslim olmasýndan sonra, Fransýzlar yardým daðýtýrken çeteler yardým almaya gelmezler, Normanýn hanýmý bizzat ismen onlarý çaðýrtarak kocasý normana
"Ne istiyorlarsa onlara fazlasýyla ver. Onlar bana dokunmadýlar, iki ay boyunca bana bir hanýmefendi gibi baktýlar"
deyince Norman çetelere ne istediklerini sorar.
Çetelerde silah ve mermi istiyoruz dediler.
Bunun üzerine silah ve mermiyi ne yapacaksýnýz diye sorulunca size sýkacaðýz dediler.

Karayýlan 24 Mayýs 1920 sabahý kalkar her zaman olduðu gibi beyaz kefenini giyer, sabah namazýný kýldýktan sonra kamçý ve gümüþ saplý kamasýný Karagöz camii Mehmet Ömere teslim eder

"Hocam ben cepheden dönersem emanetimi geri verirsin. Þehit olursam bunlarý köydeki kýzým Selvi ye verirsin" der.

Ýþte o gün bu gündür 24 Mayýs 1920 Sarýmsak tepede zorlu bir savaþtan sonra düþman kaçmaya baþlayýnca sevinerek mevzi deðiþtirmek ayaða kalkan Karayýlan,Hayri Efendinin baðýnýn çitinin üzerinden geçerken talihsiz bir kurþun göðsünü parçalamýþtýr.

O gün kendisi ile birlikte 19 arkadaþý daha þehit olmuþtur.
Sarýmsak tepe Karayýlanýn son cephesi olmuþtur.
Antep iki ay içerisinde kader arkadaþý olan iki kahramaný kaybetmiþ olup Þahin Bey ve Karayýlan'ýn þehadetinden sonra Antep pek fazla aþlýða dayanamadan telsem olmuþtur.
Antep'li bu savaþta 6347 þehit vermiþtir. Antep halký Karayýlan'ýn ölümünden sonra Karayýlan'ýn ardýndan þu aðýtý yakmýþtýr:

Karayýlan der ki gelin oturak
Kilis yollarýndan kelle getirek
Fransýz adýný bütün batýrak
Vurun Antepli'ler namus günüdür
Vurun çetelerim namus günüdür

Atýna binmiþ de elinde dizgin
Girdiði cephede hiç olmaz bozgun
Çeteler içinde yýlaným azgýn
Vurun Antepliler amus günüdür
Vurun çetelerim namus günüdür

(Mehmet Demir ATMALI'nýn "Gaziantep Savunmasýnda Destanlaþan Karayýlan" isimli makalesinden alýntýdýr.)

BOZO ÇETESÝ
I.Dünya Savaþý sýrasýnda Maraþ'ýn Pazarcýk kasabasýnda Bozo Aþiretine mensup Bozo tarafýndan Bozo Çetesi kuruldu.
Aþiretlerin bir kýsmýný yanýna alan ve Ermenilerce desteklenen Bozo Çetesi kýsa sürede büyüdü. Kurulan Bozo Çetesi etrafa korku saçmaya ve halký yaþlý, çocuk ve kadýn demeden öldürmeye baþladý.

Bu çete ile 17 Ocak 1918'de Pazarcýk'ýn Cimikan daðýnda müsademeye girildi.
Müsademede müfrezeden bir er ile bir jandarma þehit oldu.
Eþkiyadan altý kiþi öldürüldü ve üç beygir itlaf edildi.
Gece karanlýðýndan faydalanan eþkýya firar ettiyse de suçlularýn takibatýna devam edildi.
Bu arada taburun dördüncü bölüðüne mensup 1887 doðumlu Hasan oðlu Halil Onbaþý, rahatsýzlýðýndan dolayý 8 kaput ve 6 battaniye ile Pazarcýk'ýn Harmancýk köyüne býrakýldý.
Fakat Bazo Çetesi 21 Ocak 1918'de Harmancýk'da býrakýlan Halil Onbaþý'nýn üzerine saldýrdý. Halil Onbaþý mermisi bitinceye kadar eþkýya ile savaþtý.
Kurþunu kalmayan Halil onbaþý Bozo Çetesi tarafýndan hunharca þehit edildi. Halil Onbaþýnýn yanýnda bulunan ve 6639 numaralý Alman yapýmý mavzer, 8 kaput, 6 battaniye ve 1 kasatura Bozo Çetesince gasp edildi.

Eþkýyanýn takibine devam edilerek Tilkiler Köyü'ne gelindi.
Onuncu depo Alayýna baðlý Ýkinci Tabur, Maraþ'ta bulunan Birinci Tabur ve Antep'ten gönderilen müfrezelerle birleþen kuvvetler, Köseceli (Köseler) Köyü'nden hareket ederek Tilkiler Köyü'ne ulaþtýlar.
Bozo aþiretine baðlý Karalar aþiretleriyle Tilkiler aþiretinden bir miktar yardýmcý kuvvet alýndý.
Ýkmalini tamamlayan ve yerli aþiretlerden yardým alan kuvvetler, Gani Daðý istikametine hareket ederek Bozo Çetesi'ni takip ettiler.

Duman Tepede Bozo Çetesi ile müsademeye girildi.
Müsademede mülazim Avni Efendi ve iki er aðýr bir þekilde yaralandý ve üç er þehit oldu.
Duman Tepe müsademesinde Bozo Çetesi'nden altý kiþi öldürüldü ve üç beygir itlaf edildi.
Bozo Çetesi direnmeye devam etti.
Bozo Çetesi ile iki defa üst üste çatýþmaya girildi ise de bir sonuç alýnamadý.
Mülazim Ali Nazmi Efendi komutasýndaki müfreze ile onu destekleyen mülazim Hasan Efendi komutasýndaki müfreze 22 Ocak 1918'de Pazarcýk'ýn Ufacýklý Köyü civarýnda Bozo Çetesi ile üçüncü çatýþmaya dört saat devam etti.
Bu silahlý çatýþmada Üçüncü Depo Alayý'nýn Birinci Taburundan iki er þehit oldu ve ikinci taburdan bir er yaralandý.
Bozo Çetesi'nden dokuz eþkýya öldürüldü ve üç hayvan itlaf edildi. Çatýþma esnasýnda çete reisi Bozo yaralandý.

Bu esnada üçüncü müsademede yaralanan Avni Efendi Cihyife (Cinife-Yavuzeli) Köyü'nde vefat etti.
Eþkýyanýn takibi sýrasýnda yapýlan müsademede Onuncu Depo Alayýna mensup Hanefi, Muhsin ve Hasan adlý askerler þehit düþtü.
Maraþ ve Pazarcýk bölgesindeki eþkýyanýn etkisiz hale getirilip tutuklanmasý konusunda 25 Ocak 1918 tarihinde Tabur Komutanýna yeniden talimat verildi.
Ayrýca askerin moralini yüksek tutmak için Onuncu Depo Alayý'na mensup askerlerin taltif edilmesi önerildi.
Yedek takviye birliði gelmeden önce Bozo Çetesi'ni ortadan kaldýrmak amacýyla 30 Ocak 1918'de bir müfreze çýkarýldý.

Bu müfrezeye Kötürük Aþireti'nden Bozo Çetesi'nin saklandýðý yerleri bilen yardýmcý elamanlar alýndý, bunlarýn bilgi ve tecrübelerinden istifade edildi.
Ayrýca Kötürük Aþireti'nden otuz kiþi silahlandýrýlarak halktan da destek alýndý. Bir zabýtanýn komutasýnda 15 kiþilik küçük bir kuvvet oluþturuldu.
Olaylarýn olumsuz yönde geliþmesi üzerine XII. Kolordu Komutanlýðý, 31 Ocak 1918 tarih ve 342 sayýlý yazýsýyla Maraþ bölgesinde bulunan çetelerin takibatýnýn yapýlmasý ve kesin olarak imha edilmesi konusunda talimat verdi.
Maraþ'ta asayiþ ve güvenlik saðlanamadýðýndan ve eþkýyanýn 29 Ocak 1918'de saldýrýlarý nedeniyle menzil nakliyatý aþýrý derece zarar gördü. Takibat neticesinde Bozo Çetesi ile Cimikanlý, Mucakanlý, Gani Daðý, Kara Kale, Ufacýklý ve Yapalak gibi yerlerde yapýlan müsademede dokuz eþkýya öldürüldü ve üç hayvan itlaf edildi.

Ayný tarihte Zeytun'da eþkýyalýk yapan Atir Ali Çetesi Maraþ'tan gönderilen Mülazim Þükrü Efendi kumandasýnda yirmi kiþilik bir kuvvetle takip edildi.
Pazarcýk ve Süleymanlý gibi yerlerde çetelere yardým ve yataklýk edenler takip edildi. Pazarcýk'ta iki numaralý müfreze kumandaný Mülazim Naci Efendi, Bozo Çetesi ile 7 Þubat tarihindeki yaptýðý silahlý çatýþmada Bozo'nun kardeþi Abuzer'i kolundan ve bacaðýndan yaraladý.

11 Þubattaki çatýþmada eþkýyadan iki kiþi öldürüldü ve birisi yaralý olarak ele geçirildi.
Bu müsademede yaralý olarak kaçmayý baþaran Abuzer daha sonra ölü olarak bulundu.
Eþkýyanýn ölü olarak bulunduðu yerde 550 mavzer fiþeði iye bir miktar barut ele geçirildi.

Takibattan kurtulan Bozo Çetesi, 12 Þubat 1918'de Antep sýnýrý dahilinde bulunarak Mýstýk köyünü bastý, zorla halktan bir miktar para aldý ve buradan Pazarcýk'ýn Karakesik Köyü'ne geldi.
Bu köylerden 50 lira ve 20 mecidiye aldý. 13 Þubat 1918 Çarþamba günü saat 15 sularýnda kuzeye doðru hareket ederek Akbýyýk Köyü'ne geldi.

14 Þubat Perþembe günü akþama kadar yalçýn kayalýklar arasýnda Bozo Çetesi ile müsademe edildi.
Bu müsademeye Karabýyýk karakol kumandaný Ökkeþ Çavuþ ve 10 jandarma katýldý.
Çatýþma sonucunda iki çavuþ ve bir er þehit oldu, 20 asker yaralandý.

Bozo Çetesi ileri gelenlerinden dört eþkýya öldürüldü ve beþi de yaralandý.
Gecenin karanlýðýndan istifade eden eþkýya ölülerini alarak buradan uzaklaþtý.
Fakat eþkýyanýn takibine devam edildi.
Eþkýyanýn muhtemel bir saldýrý harekatýný önlemek için geniþ bir plan dahilinde çalýþýldý.

II.Ordu Takip Müfrezesi ile Pazarcýk'taki takip taburu ve Ýslahiye'deki 44. Fýrka birlikte hareket etti.
Çetelerin tamamen yok edilmesine karar verildi ve takibat çok geniþ alanda yürütüldü.
Maraþ'taki Takip Taburunu takviye etmek için Adana'dan Osmaniye'ye 11 Þubat 1918 tarihinde 150 asker sevk olundu.
Bu askerin acilen Maraþ'a gelmesi isteniyordu.
Bu sebeple Takip Fýrka Bölüðü 16 Þubat 1918'de Ýslahiye'ye ulaþtý. Alýnan bu tedbirlerle Bozo Çetesi takip edilirken Pazarcýk'ýn Yezdan Köyü, 12 Þubat 1918 Salý günü Güllo Çetesi tarafýndan basýldý.

Diðer taraftan takibattan kurtulan Bozo Çetesi Ýslahiye tarafýn giderek demiryolu inþasýnda çalýþan iþçileri ve Alman mühendis ve teknik elemanlarý rahatsýz etti.
Bu defa her iki çeteyi etkisiz hale getirmek için jandarma kuvvetleri, Ýslahiye istikametine gönderildi. Pazarcýk'ta 17 Þubat 1918'de asayiþ ve güvenlik saðlanamadý.
Halk eþkýyanýn yok edilmesini istiyordu. Bunun üzerine XII. Kolordu Kumandanlýðý, Takip Tabur Kumandanlýðýnýn derhal eþkýyayý takip etmesini emretti.
Takip Tabur Kumandanlýðý 20 Þubat 1918'de derhal harekete geçti. Taburun Pazarcýk'a nakli için menzil müfettiþliði aracýlýðýyla yardým edildi.
Eþkýyanýn elebaþlarýndan Maraþ'lý Oseb Hoca, takibat sonucu 2 Nisan 1918'de Ýntilli Köyü'nde tutuklandý.

Bahçe ile Hasanbeyli arasýndaki daðlýk arazide yapýlan aramada bir sandýk mavzer mermisi ele geçirildi.
Aslen Maraþ'ýn Kuyucak mahallesinden olan ve Ravan Üçüncü Ýnþaat Taburu elemaný olarak çalýþan Artinoðlu Oseb'in iþinin baþýnda çalýþýrken deðil de Adana'da eþkýyalýk yaparken yakalanmasý oldukça düþündürücüydü.
Askerin ciddi bir þekilde aramasýndan rahatsýz olan bazý Ermeniler, çeþitli mazeretler beyan ederek baþka yerlere gitmek istediler.

Mesela aslen Mersinli olup Maraþ'a sürgün olarak gönderilen 1878 doðumlu Elyasi Abraham, 2 Mayýs 1918 tarihli dilekçesi ile hasta olduðunu ve içinde bulunduðu sýkýntýlý durumu anlattý.
Hasta olduðunu bahane ederek tedavi olmak amacýyla Ýstanbul veya baþka bir yere gönderilmesini istedi.Konu üzerinde hassasiyetle durulduðundan adý geçenin durumu ve talebi Adana'da bulunan 12. Kolordu Komutanlýðýna bildirildi.
1916-1917 yýllarý arasýnda Bahçe, Ýslahiye, Haruniye (Düziçi) ve Maraþ bölgesinde etrafa korku saçan Ermeni Eþkýyasýnýn toplam sayýsý 37 idi.

Eþkýya Maraþ çevresindeki daðlýk arazide geziyor ve halka düþmanca davranýyordu. Söz konusu bu eþkýyanýn 30 kiþilik bir grubu Nisan 1918'de Ördekdede Köyü'nü bastý.
Ayný eþkýya Nisan-Mayýs 1918 tarihlerinde Pazarcýk'a bir çok saldýrýda bulundu.
Yapýlan müsademelerde bunlardan 18'i ölü olarak ele geçirildi.
Sað kalan 19 eþkýya daða kaçtý.
2 Temmuz 1918 Salý gecesi 30 kiþilik Ermeni çetesi Bahçe ve Ýslahiye kazalarý arasýnda bulunan birkaç köyü yakýp yýktý.
Bir miktar para ile halkýn malýný gasp etti.

Çeteleri takip için Ýslahiye'de temin edilen 40 kiþilik Nizamiye Müfrezesi, eþkýyayý takip etti ise de sarp ve daðlýk arazide gizlendiklerinden yakalayamadý.
Maraþ, Antep ve Besni'de de Ermeni çeteleri takip edildi.
Takibattan kurtulan Ermeni çeteleri ve iþçileri çevrede halka her türlü kötülüðü yapmaya devam etti.

Halka zulüm yapmalarý sebebiyle daða çýkmayan Ermeni iþçilerin de bu bölgeden uzaklaþtýrýlmasý Harbiye Nezareti'nden istendi.
Bilhassa Ýslahiye ve Osmaniye arasýnda daðlýk kýsýmda çalýþtýrýlan iþçilerin buradan uzaklaþtýrýlmasýnýn üzerinde ýsrarla duruldu.

Çünkü devam etmekte olan olaylarýn önlenmesi, bu olaylara katýlanlarýn men edilmesiyle mümkündü.
Yapýlan talep üzerine vilayet jandarma müfrezeleri, Ýslahiye ve Osmaniye arasýndaki demir yolunu koruma altýna aldý.
Bölgede bulunan Ermeni Çeteleri ve iþçileri tutuklanarak buradan uzaklaþtýrýldý.

ÇETELERÝN ORTADAN KALDIRILMASI
20-30 Eylül 1918 tarihleri arasýnda Ýngilizlerin Mersin ve Antalya limanlarýndan karaya asker çýkaracaðý bu amaçla 5.000 Ermeni ve 2.000 Ýngiliz askerini toplandýðý, Ýngilizlerin Kýprýs'ta toplanan gönüllü Ermeni askerleriyle Maraþ, Ýslahiye ve Osmaniye civarýnda bulunan Ermeni çetelerine yardým edeceði haber alýndý.

Bu geliþmelerden cesaret alan Ermeni çetelerin en büyük amacý demiryolu tünelleri ile imalat sanayini ortadan kaldýrmaktý.
Yaklaþýk bir yýldan beri Maraþ, Ýslahiye, Osmaniye ve Bahçe arasýnda gezen ve halka her türlü eziyet eden her tabur eþkýyayý takip etmeye elveriþli askerlerden 20 er çýkaracak.

Askerin her türlü ihtiyacý tam olarak karþýlanacak.
Her askere 2 çift çarýk verilecek.
Her askerin üzerinde 120 fiþek bulunacak.
Askerin erzak ve cephanesini taþýmak üzere yanlarýna 2 mekkare (yük hayvaný) verilecek.

Hattý Muhafaza Bölüðü, Ýmalat sanayini ve demiryolu tünellerini koruyacak.
Akyar Köyü'ndeki 2 tabur derhal Kýsýk Boðazý'na gidecek.
Kýsýk Boðazý'ndaki siperler tamir edilecek.
Karakollarýn kuvvetleri artýrýlacak.
Askere hiçbir surette izin verilmeyecek.
Ermeni Çetelerine yardým eden Ýngilizlerin Mersin ve Ýskenderun'dan yapacaklarý çýkarmayý önlemek amacýyla sahildeki güvenlik kuvvetleri takviye edilecek.
Yukarda belirtilen hazýrlýklar tamamlandýktan sonra harekat baþladý.

Buna göre : Osmaniye'de ikmal edilen Müfreze 29 Temmuz 1918 gecesi Cebel-i Bereket (Osmaniye) merkezi olan Yarpuz'a hareket ederek burada toplandý. Mevcut kuvvet ihtiyaca göre taksim edildi.

Hasanbeyli'nin güneyindeki Gürpýnar ile Ýslahiye'nin güneyindeki Beypnar arasýndaki bölge arýndý ve Gavurdaðý (Nurdaðý) bölgesine ait tedbirler alýndýktan sonra Ýslahiye'nin güneyinde ve Germencik civarýnda toplanýldý.
Buradan sonra kuvvetler kollara ayrýldý.
Bir kol Alacakilise, bir kol Sabundere, bir kol Kartaldað ve bir kol da Büyükdað istikametine devam etti.
Bu iþlemlerden sonra kollar, Katýrkale ile Ökkeþbaba arasýndaki bölgeden kuzeye doðru hareket etti ve Gavurgölü tamamen arandý.

Eloðlu'nun güneyindeki Çakmaktepe yakýnýndan daða çýkýldý.
Deðiþik kollarla Çomruk Köyü istikametinde yürüyüþe devam edildi. Bundan sonra Kömürler (Nurdaðý) ve Eloðlu (Türkoðlu) arasýndaki daðlýk bölge ile Bahçe ve Küçük Ýntilli Köyü istikametine hareket edildi.

Kollara ayrýlan ve arama yapmak amacýyla daðýlan kuvvetler daha sonra Ýslahiye'de toplandý.
Bu çok geniþ ve kapsamlý arama esnasýnda köylerde bulunan herkese adil ve insanca muamele yapýldý.
Zanlýlar sýkýþtýrýldý ve suçlu bulunanlarýn elleri kelepçelenerek Osmaniye'de bulunan fýrka karargahýna getirildi.

Takibat esnasýnda çetelerin Maraþ, Pazarcýk ve Kilis taraflarýna kaçma ihtimalleri olduðundan bunu için de gerekli önlemler alýndý.

Alýnan tedbir gereði Kilis Jandarmalarý, Kilis'in batýsýnda Pazarcýk Jandarma ve milisleri, Pazarcýk. Aksu, Aþaðý Pazarcýk'ta Maraþ jandarmalarý da Eloðlu'nda bulunduruldu.

Ayrýca Cebel-i Bereket Mutasarrýflýðý'na, Ýslahiye ve Bahçe kaymakamlýklarýna harekatýn baþlamasýyla ilgili ayrýntýlý bilgi verildi. Ermeni eþkýya ve çetesi, Osmanlý askeri elbisesini giyerek arazide gezdiklerinden kendilerini takip eden müfrezeyi aldatarak kurtulabiliyorlardý.

Bu sebeple hareket halinde olan müfrezenin, Maraþ, Pazarcýk ve Kilis'ten gönderilen jandarma ve milislerle karþýlaþma ihtimali vardý. Bu karýþýklýða meydan vermemek ve müfrezelerin kendi aralarýnda meydana gelebilecek muhtemel bir çatýþmayý önlemek için Maraþ, Pazarcýk ve Kilis'ten toplanan müfrezelerce bilinen ve tanýnan Ýbrahim Bey görevlendirildi.

Müfrezeler arasýndaki haberleþme Ýbrahim bey tarafýndan jandarma þifresi ve aralarýnda önceden belirlenen parola ile yapýldý.
Cebel-i Bereket bölgesinin merkezi olan Yarpuz'da toplanan müfreze 20 Temmuz gecesi Gavurdaðý mýntýkasýný aramaya devam etti ve Ýslahiye civarýnda bulunan müfreze de 19 Temmuz sabahýndan itibaren harekete baþladý.

Ermeni iþçilerinin bulunduðu bölge tamamen arandý. 15'er kiþilik gruplar halinde gezen 80 kiþilik bir Ermeni Çetesinin ardýna düþüldü. Büyük müfrezenin sol kolu Pazarcýk'a hareket etti.
Bu takibat sýrasýnda Ermeni Çetesinden olan ve Gavurdaðý'nda dolaþan Mardoros adýnda bir ermeni tutuklanarak Osmaniye'ye gönderildi.
Bunlarla birlikte daha önce tutuklanan Ermenilerin ifadeleri alýndý. 28 Temmuz 1918 sabahýnda Haruniye civarýnda bir köye ekmek almaya gelen Ermeni eþkýyasý askerler tarafýndan öldürüldü.

Bunu haber alan civarýndaki köy ve ormanda gizlenen Ermeni eþkýyasý firar etti. Yine ayný sabah Ýslahiye'nin kuzeydoðusunda Paþa Çifliði'nde 20 Ermeni Çetesiyle karþýlaþýldý.
Eþkýya ile göðüs göðüse çarpýþýldý. Çarpýþmada eþkýyanýn önde gelen adamlarýndan Manukyan ile Hasanbeyli Kabiryum öldürüldü.

Müfrezeden ise bir er býçakla þehit edildi. Öldürülen Ermeniler üzerinde 350 Osmanlý lirasý, bir çift küpe, 2 mecidiye, bir saat kordonu çýktý. Kullandýklarý iki adet Alman yapýmý silah ele geçirildi. Ele geçirilen bu paralar ve eþyalar eþkýya takibatýnda büyük yararlýlýk gösteren askerlere verildi. Savaþ yýllarýnda Pazarcýk'ta Bozo çetesi kuruldu.

Bu çete etrafýna topladýðý insanlarý Türkler aleyhine sevk etti. Savaþýn kýritik günlerinde Bozo Çetesi'nin silahlý saldýrýsý ve katliamý Türk askerinin iþini zorlaþtýrdý ve Ýtilaf Devletleri ile onlara yataklýk eden Ermenilerin faaliyetlerini kolaylaþtýrdý.
Bozo Aþiretinin desteði ile güçlenen Bozo Çetesini Ermeniler destekledi.
Bu çete kýsa zamanda Maraþ'ýn doðu ve güneyinde etkili olduðu gibi Güllo Çetesi'nin de desteðini aldý.
Eþkýya üzerine asker gönderildi.
Çetenin Beslendiði kollar tutuldu.

Osmanlý askeri elbisesi giyerek halký aldatan, demir yolunda gündüz iþçi olarak çalýþan ve gece eþkýyalýk yapan Ermenilerle irtibat kuran, Maraþ, Pazarcýk, Ýslahiye, Nurdaðý ve Bahçe güzergahýnda etkili olan Bozo Çetesi 1918'de ortadan kaldýrýldý.

CUMHURÝYET DÖNEMÝ
Bugünkü Ýlçe Merkezinin Geliþimi:
Yukarý Pazarcýk'ýn 3 km kuzeydoðusundan geçen demiryolu istasyonunun çevresinde bir mahalle vardý.
Demiryolu ulaþýmýnýn önem kazanmasý ile bu mahalle geliþerek asýl kent durumuna gelmiþtir.

1877'de kaza merkezi durumuna gelen Pazarcýk'ta, 1917'den itibaren belediye teþkilatý kuruldu. 1933'te hükümet binasýnýn ihtiyacý karþýlayamayacak kadar yetersiz olmasý sebebiyle, dönemin kaymakamý Nurettin Aydýn ve hükümet erkaný, yeni bir hükümet konaðý yapýlmasý için harekete geçmiþtir.

Daha sonra ilçenin 3 km batýsýndan geçen demir yolundan yararlanmak için, istasyon civarýndaki "Kýzýl Ziyaret" mevkiine hükümet konaðý yaptýrýlmýþ ve kaza merkezinin buraya nakledilmesi uygun görülmüþtür ( 1938 ).

Günümüzde ise Baðdýn-ý Saðýr' denilen yere Eski Pazarcýk;
1938'den sonra kurulan Pazarcýk'a ise Yeni Pazarcýk denmektedir.

1941'de ilçe merkezi bugünkü yerine nakledilmiþtir.
1941 yýlýnda Pazarcýk, o zamana kadar idari yönden baðlý olduðu G.Antep'ten ayrýlarak Kahramanmaraþ'a baðlanmýþtý.

PAZARCIK'TA BULUNAN TARÝHÝ ESERLER

Þallýuþaðý Köyü sýnýrlarý içerisinde Roma Devri'ne ait
"Köroðlu Kalesi"

Yukarý Pazarcýk mevkiinde bulunan
"Kýrk Maðaralar"

Pazarcýk Ýlçesi'nin bulunduðu alanýn çok eski bir yerleþim yeri olduðu, bölgede görülen tarihi kalýntýlardan anlaþýlmaktadýr.

Eski ilçenin kuzeydoðusunda sýralý tepecikler üzerinde yerleþim merkezi olarak kullanýlan kayalardan oyulmuþ çok sayýda maðara mevcuttur.
Maðaralarýn çokluðu nedeniyle bölge, "Kýrk Maðaralar" olarak anýlýr.

Bu tarihi kalýntýlar M.Ö. 3500-4000 yýllarý arasýnda bölgenin önemli bir yerleþim merkezi olduðunu kanýtlamaktadýr.

Ýlçenin birçok köyünde, bu tip maðaralara rastlamak mümkündür.

Bölge, M.Ö. 2000-700 yýllarý arasýnda Asurlular ile Hititliler (Etiller) arasýnda sýnýr teþkil etmiþtir.

Kahramanmaraþ Müzesi'ndeki "sýnýr taþý" o devre ait canlý bir örnektir.

Turunçlu ve Ufacýklý Köyü yakýnlarýndaki Mezar Þapelleri.

Höyükler (Pýnarhöyük, Sarýerik, Osmandede, Hanobasý, Karahöyük ve Turhun )

Prehistorik maðara ( Sarýl Köyü )