ÝLÇENÝN COÐRAFYASI

ÝLÇENÝN KONUMU VE SINIRLARI

            Pazarcýk, Akdeniz Bölgesinin Adana Bölümündedir. Güneybatý-  kuzeydoðu yönünde uzanan 170 km uzunluðunda ve 40 km  geniþliðindeki Hatay-Maraþ grabeninin kuzeydoðusunda bulunan Kahramanmaraþ Ýli'ne baðlý bir  ilçe merkezidir.

            Ýlçenin; kuzeyinde Çaðlayancerit, doðusunda Gölbaþý-Besni ve Araban, güneyinde Yavuzeli, Þehitkamil, güneybatýsýnda Nurdaðý, batýsýnda da Türkoðlu ve Kahramanmaraþ bulunmaktadýr

            Yüzölçümü 1710 km2 olan ilçe, köyler dahil tüm alaný ile birlikte 360-15I/ 370-42 I doðu boylamlarý; 370 11 I /380- 36 I kuzey enlemleri arasýnda yer alýr .

YÜZEY ÞEKÝLLERÝ

            Denizden yüksekliði (tüm alanýnýn ortalama yüksekliði ) 850 m olan Pazarcýk, Toroslarýn dýþ kuþaðýný oluþturan Ahýr daðýnýn güneyinden baþlayarak, güneye doðru gittikçe geniþleyen Maraþ Ovasý'nýn bir alt ovasý durumunda olan Narlý Ovasý'nýn kuzeydoðu ucunda Hatay -Maraþ oluðu boyunca akan ve Ceyhan Nehri'nin bir kolu olan Aksu Çayýnýn güneyinde kurulmuþtur. Þehrin üzerinde yer aldýðý bu ova; güneye doðru Amanos daðý, doðu kenarýnda bir oluk gibi uzanan büyük çukurluklarýn kuzeydeki son parçasýdýr. Bu çöküntü alaný Afrika Göller Yöresi'nden baþlayarak Kýzýldeniz, Lut gölü ve Amik Ovasý  boyunca uzanan Ürdün  graben  sisteminin devamýndan  baþka bir þey deðildir. Dolayýsýyla Pazarcýk'ýn  bu graben sistemi üzerinde yer almasý ilçe ve çevresindeki oluþumlarýn  jeolojisinin "IV. Zaman" içerisinde  oluþtuðunu göstermektedir. Ancak bu oluþumlar içerisinde en önemlisi kratesa  ve eosen yaþlý tortullar ile IV. Zamana  ait alüvyon  örtüyü oluþturur. Bu arazi, doðudan batýya doðru alçalarak Narlý Ovasý'na  kadar devam eder.

            Ýlçenin kuzeyindeki Kandil Tepesi (1704 m) ile doðudaki Ganidaðý (1230 m) en yüksek noktalardýr. Çevreleri de engebeli araziden oluþur. Kuzeydoðu - güneybatý istikametinde akan Aksu Çayý üzerinde Kartalkaya Barajý bulunmaktadýr.

            Ýlçenin arazi ve toprak yapýsý topoðrafik olarak iki bölgeye ayrýlýr: Birinci bölüm, güneybatýda yer alan ve verimli  alanlarý  oluþturan  Narlý Ovasý; ikinci  bölüm ise daðlýk ve engebeli  kýsýmdýr. Güney ve batý kýsmýnda Narlý Ovasý  ve Aksu Çayý çevresindeki tarým alanlarýnda  sulu tarým yapýlmaktadýr. Kuzeydoðuda yer alan daðlýk ve engebeli kýsýmda ise daha çok kuru tarým ve baðcýlýk yapýlýr. Bunlarýn yanýnda Pazarcýk, Araban ve Besni üçgeninde uzanan daðlýk bölgede  Antep fýstýðý yetiþtirilir.

Ýlçe arazisinin %50'si ormanlýk alanlarla kaplýdýr. %40'ý tarla, %7'si meyvelik, %1'i otlak, %1'i sebzelik alanlar ve %1'i de kullanýlmayan alanlardan  oluþmaktadýr.

 ÝKLÝM

            Adana Bölümünün doðu ucunda yer alan ilçede, gerek denize uzaklýk  gerekse yükseltinin  etkisiyle, Akdeniz ikliminin deðiþikliðe uðramýþ  karasallaþmýþ bir türü hüküm sürer. Yazlarý sýcak ve kurak, kýþlarý ise orta derecede soðuk ve yaðýþlýdýr.  

YAÐIÞ

            Yaðýþlar genellikle kýþ mevsiminde yoðunlaþmýþtýr. Yazlarý ise kurak geçer. Kýþýn Akdeniz kýyýlarýnda batý yönlü barametrik depresyonlar Akdeniz kýyýlarýný tesiri  altýna aldýktan sonra Ýskenderun Körfezi çevresinde alanýný geniþleterek -genellikle doðuya doðru geniþleyen- alçak basýnç sistemi, bölgede bol yaðýþlarýn düþmesine neden olur. Soðuk mevsimlerde Arabistan Yarýmadasý üzerinde görülen ve Dicle - Fýrat havzalarý arasýna sokulan yüksek basýnçlý hava hareketlerinin de bölgede yaðýþlara neden olduðu görülür.

            Yýllýk yaðýþýn mevsimlere daðýlýþýna baktýðýmýzda, en çok yaðýþýn kýþ mevsiminde ( 350 mm ); en az yaðýþýn da yaz mevsiminde  (10 mm.) düþtüðünü görürüz. Diðer mevsimlerde ise sonbaharda 100.9 mm, ilkbaharda da 185.5 mm yaðýþ düþer. 

            Yaðýþýn mevsimlere daðýlýþý, burada gerçek bir Akdeniz yaðýþ rejiminin hakim olduðunu gösterir. Yörede yýlýn ortalama 71 günü yaðýþlý geçer. En yaðýþlý ay ocak (142 mm), en az yaðýþ alan ay ise temmuzdur (3mm).

            Sonuç olarak Pazarcýk ve çevresinde Akdeniz yaðýþ rejiminin hakim olduðu söylenebilir. Yörede yýllýk ortalama yaðýþ miktarý 693,7 mm olup bu yaðýþlar daha çok depresyonik ve orografiktir. 

SICAKLIK

            Yýllýk ortalama sýcaklýk 16.7 oC'dir.  En soðuk ay ortalama 4.6 oC ile ocak, en sýcak ay ise 28.9 oC ile temmuzdur.

            Ýlçe ve çevresinde günlük sýcaklýðýn 30 oC'nin üzerine çýktýðý tropik günlerin sayýsý 118'dir. Ýlçe ve çevresinde sýcaklýðýn 0 oC'nin altýna düþtüðü günlerin sayýsý yýllýk ortalama 28'dir. Yörede tespit edilen en düþük sýcaklýk 8 Þubat 1932 yýlýnda " -13,9 oC " olarak tespit edilmiþtir. 

BASINÇ VE  RÜZGARLAR  

            Bölge, kýþ aylarýnda Doðu Akdeniz ve Sibirya yüksek basýnç alanlarýnýn etkisinden çýkamaz. Pazarcýk'ta tespit edilen en hýzlý rüzgar saniyede 39 m/s ile kuzeydoðu yönünden esen poyrazdýr. Sonbahar ve kýþ aylarýnda ise Basra Körfezi'nde oluþan alçak basýncýn etkisi altýndadýr. Ýlçenin hakim rüzgar yönü kuzeydir. 

BÝTKÝ ÖRTÜSÜ

            Ýklimin ve toprak özelliklerinin elveriþliliði nedeniyle Pazarcýk ve çevresi yakýn bir geçmiþe kadar çok daha gür ve çeþitli bitki topluluðuna sahipti. Baþlýca türleri: karaçam, meþe , Antep fýstýðý  ve çalýlýklar. Bu bitki topluluklarý daha sonraki dönemlerde bir taraftan tarla açma, bir taraftan hayvan otlatma ve yakacak temini gibi sebeplerle günümüze kadar büyük oranda tahrip edilmiþtir. Bugün, ancak ilçe merkezindeki Ziyaret tepesinde dar bir alanda karaçam ormaný, diðer yüksek yerlerde ise bozulmuþ meþelikler ve çam türlerinin oluþturduðu bir bitki topluluðuna rastlanýr. Diðer yerlerde ise daha çok yörede "kesme"olarak adlandýrýlan maki türleri ile yabani fýstýklarýn oluþturduðu bir bitki topluluðuna rastlanýr.  

AKARSULARI

            Ýlçenin tek akarsu kaynaðýný  Çaðlayancerit'ten doðan ve ilçe merkezinin kuzeyinde, kuzeydoðu-güneybatý istikametinde akan Aksu Çayý'dýr.

            Aksu Çayý'nýn üzerinde Kartalkaya Barajý bulunmaktadýr.1971 yýlýnda hizmete giren Kartalkaya Barajý, 200.000 dekar alanýn sulanmasýný saðlamaktadýr. 44 km ana, 72 km yedek, 205 km tersiyer ve 162 km drenaj kanalý mevcut olup, Narlý Ovasý'ndaki 21 köyün üye olduðu Sol Sahil Sulama Birliðince idare edilmekte ve 120 .000 dekar alan sulanmaktadýr. Sað Sahil Sulama Birliði aracýlýðýyla da 7 köyümüze ait yaklaþýk 50.000 dekar alan sulanmaktadýr. Böylece ilçede sulanan arazi miktarý 170.000 dekarý bulmaktadýr . 

(Coðrafya Konu Bilgileri Coðrafya Öðretmeni Abdüllatif GÜMÜÞOLUK'un tez çalýþmasýndan alýnmýþtýr.) 

            KARTALKAYA BARAJININ TEKNÝK ÖZELLÝKLERÝ

            Barajýn inþaatýna 1968 yýlýnda baþlanmýþ, inþaat 1970'te bitirilmiþtir. Ýþletmeye ise 1971 yýlýnda açýlmýþtýr

            Ýnþaat sahasýnda göl kapasitesi 200.000.000 m3 olarak hesaplanmýþ olup, erazyonla alüvyonlarýn dolmasý sonucu þu anki kapasitesi maksimum 160.000.000 m3'e kadar düþmüþtür.

            Bölgede tarýma elveriþli arazilerin bol olmasý ancak sulama suyunun bulunmamasýndan dolayý kurulan Kartalkaya Barajý, 1986 yýlýndan itibaren komþu il    Gaziantep'in içme suyu ihtiyacýný da karþýlamaya baþlamýþtýr. Baraj kapasitesinin yaklaþýk 1/5'i Gaziantep'e içme suyu olarak gitmektedir.  

            Ýþletme, Kahramanmaraþ Sulamasý olarak açýlmýþtýr. 1994 yýlýnda Sol Sahil, 1995 yýlýnda Sað Sahil olarak 2 adet sulama birliðine devredilmiþtir.

            Aksu Çayý üzerinde inþa edilmiþ olan Dehliz regilatörü ; dolu gövdeli, düþey hareketli, radyal kapaklý, 2 adet sað ve sol sahilde olmak üzere, sol 12 m3/sn sað 8 m3/sn'lik prizli, çakýl geçitli, çökeltim havuzlu, balýk geçitli ve 2 kapaklýdýr. 

Baraja ait teknik bilgiler

          SOL SAHÝL SULAMA BÝRLÝÐÝ  

 TESÝSÝN DURUMU

            Kahramanmaraþ sulamasý olarak DSÝ 201.þube tarafýndan iþletme ve bakým onarýmý yapýlan, Sol Sahil Sulama Birliðine 29.07.1994 trihinde DSÝ XX.Bölge Müdürlüðünün Kurumumuza protokolle devri sonucu bu tarihten itibaren resmi olrak faaliyetlerine baþlamýþtýr.

            Sulama þebekemizin inþaa þekli CAZÝBE sulama yöntemi olup sulnabilir arazi miktarý 11600 Ha'dýr.Kanal üstü motopompla sulnan arazi 400 Ha dýr.Þebekemiz PAZARCIK -KARTALKAYA BARAJI kaynaklý olup Dehlizburnu Regülatöründen SAÐ-SOL sahil diye iki ana kanala ayrýlmaktadýr.Ana Kanal uzunluðu 49+775 km olup,13 adet yedek kanal (72+920 km) ve sonradan þebekede yapýlan bazý deðiþiklikler sonucu 283 adet(205+730 km) tersiyer kanallarýndan ibarettir.

            1972 yýlnda iþletmeye açýlan Sol Sahil sulama þebekesi yaklaþýk otuz yýllýk süre zarfýnda beton kaplamalý kanallarýn yaklaþýk %30'luk bölümü tahrip olmuþ,beton özelliðini yitirmiþtir.Ana kanal baþlangýcýndan itibaren sulama suyu tarla iletim randýmaný %40'lara kadar düþmektedir.Planlama aþamasýnda 195.000hm3 su depolama kapasitesi hesaplanýrken feyezanla oluþanrusubattan dolayý bugünkü þartlarda 168.000hm3su depolanmaktadýr.1985 yýlýndan itibaren dðiþik sebeplerden dolayý Fýrat nehrinden alýnmasý gereken G.Antep B.Þehir Belediyesi (GASKÝ) içme suyuda anýlan Barajdanalýndýðýndan (standart yýllýk ort.70.000hm3) ve ýký birliðin yýllýk ort. Su ýhtiyacýda 150.000 hm3 olduðu ve sulama modülününde 1-1 olduðu kabul edildiðinde her yýl ortalama 50.000 hm3 sulma suyu açýðý oluþmakta ve bunun sonucunda %35'lere varan ürün kayýplarý meydana gelmektedir.Budurum Milli  Ekonomide büyük kayýplar anlamýna geldiði gibi,gelrlerimizin tamamý çiftçilerimizden tahsil ettiðimiz sulama suyu gelirleri olduðundankurum olarak bu olumsuzluklardan direkt etkilenmekteyiz.

            Dünya Bankasý Sulama Birlikleri REHABÝLÝTASYON çalýþmalarýna iþtirak etmemizin amacý büyük bir bölümü ekonomik ömrünü tamamlamýþ olan þebekemizin iþlevliðini yeniden kazandýrmak,maddi kayýplarý su kayýplarýný minimuma indirgeyip,Birliðimizin artarak ivme kazanan itibarýný daha da yükseltmektir. 

YERLEÞME

            Geçim kaynaklarýný tarým ve ticaretin oluþturduðu Pazarcýk, toplu yerleþme olarak eski yerleþme merkezinden 3 km güneybatýda, Ziyaret tepesi eteklerinde yoðunlaþmýþtýr .

            Þehrin ekonomik ve özellikle ulaþým sebebiyle yer deðiþtirmesinden sonra, eski merkez önemini kaybetmiþtir. Þehir, son yýllarda güneybatýya doðru bir yayýlma göstermektedir.          

Yerleþme Merkezi:

            Ýlçe, nüfusun artmasý ve özellikle çevre köylerden yapýlan göçler nedeniyle her gün biraz daha büyümektedir. Fakat bu büyüme planlý bir büyüme olmadýðýndan bazý sorunlarý da beraberinde getirmektedir. Özellikle eski ilçe merkezi olan Baðdýn-ý Saðýr Mahallesi'nde plansýz bir yapýlanma göze çarpmaktadýr.

            Yerleþim, Ziyaret tepesi eteklerinden Aksu Çayý vadisine doðru geliþme gösterirken, son yýllarda ilçenin güneybatýsýna doðru kaymaya baþlamýþtýr.

            Ýlçeye baðlý dað köylerinde yerleþmenin büyük bölümü, arazinin engebeli, tarým alanlarýnýn parçalý olmasýndan dolayý daðýnýk bir yapý gösterir. Ovada bulunan köylerdeyse tarým alanlarýnýn toplu olmasýna baðlý olarak yerleþim de topludur. Bugün ilçeye baðlý 79 köy bulunmaktadýr. Bunun yanýnda köylere baðlý 100'e yakýn da büyük mezra bulunur. 

Depreme Dayanýklýlýk :  

            Ýlçe Doðu Anadolu fay hattý üzerinde, I. derece deprem bölgesinde yer almaktadýr. Toprak yapýsý genelde iki þekilde görülür: Ýlçenin kuzey bölgesi  yumuþak, güney kýsmý ise killi bir zemin üzerindedir.

            Ýlçe genelinde yapýlan zemin etüt raporlarýna göre zemin taþýma gücü 4,5 kg /cm2 ile 6 kg / cm2 arasýnda deðiþmektedir. Bunun yaný sýra zemin emniyet gerilmesi 1,5 kg/cm2 ile 1,7 kg / cm2 arasýnda ölçülmüþtür. Bu bilgiler ýþýðýnda zeminin genel yapýsý için orta dereceli ifadesini kullanabiliriz.

Ýlçe, kuruluþundan bu yana herhangi  büyük bir doðal afete maruz kalmamýþtýr. 

Ýlçenin Ýmar Durumu:

            Ýlçenin imar planý, ilk olarak 19.02.1987 tarihinde belediye meclisince onaylanarak yürürlüðe girmiþtir. Ýmarlý alan 1400 hektardýr. Ýmar sýnýrýnýn batýsý  karayollarýna, doðusu Devlet Hastanesi'nden 1300 m doðuya, kuzeyi Devlet Demir Yollarý sýnýrý, güneyi  fabrikalar arkasýndan geçen enerji nakil hattýna kadar uzanmaktadýr.

            Belediye sýnýrlarý; Ýncirli Deresi-Aksu Çayý-Kartalkaya baraj yolu ve Hasan Kocalar mezarlýk altýdýr. Mücavir alan ise 3200 hektardýr.